Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam - Nền tảng chính trị, pháp lý của sự phát triển bền vững

Quang cảnh kỳ họp thứ Tám, Quốc hội khóa XV.

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trước hết là Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Đây là bản chất chính trị cốt lõi, xuyên suốt quá trình xây dựng và tổ chức hoạt động của Nhà nước ta. Hiến pháp năm 2013 khẳng định rõ Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân bằng các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Quyền làm chủ của Nhân dân không chỉ thể hiện trong bầu cử, ứng cử mà còn được cụ thể hóa trong việc tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội; giám sát hoạt động của bộ máy Nhà nước; thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo; tham gia góp ý xây dựng pháp luật, chủ trương, chính sách. Chính từ nền tảng này, sức mạnh của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam được tạo dựng và củng cố vững chắc.

Một đặc trưng nổi bật của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Hiến pháp năm 2013 đã dành Chương II để quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy lập hiến của Đảng và Nhà nước ta. Các quyền về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được hiến định đầy đủ hơn, gắn chặt với trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện. Quyền con người chỉ bị hạn chế bằng luật trong những trường hợp thật sự cần thiết vì quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng. Điều đó khẳng định rõ mục tiêu cao nhất của Nhà nước ta là vì hạnh phúc của Nhân dân, vì sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam.

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm tính tối cao của Hiến pháp và yêu cầu thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội. Hiến pháp năm 2013 xác định Hiến pháp là đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất; mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp; mọi hành vi vi phạm Hiến pháp và pháp luật đều bị xử lý nghiêm minh. Nguyên tắc này trở thành chuẩn mực trong tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, đồng thời là thước đo hành vi của mọi tổ chức, cá nhân trong đời sống xã hội.

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam tổ chức quyền lực nhà nước theo nguyên tắc thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Đây là điểm khác biệt căn bản với mô hình “tam quyền phân lập” của nhà nước tư sản. Việc phân công rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực phù hợp, ngăn ngừa lạm quyền, bảo đảm quyền lực nhà nước được thực hiện đúng đắn, vì lợi ích của Nhân dân.

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Điều này phản ánh bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước, là kết quả tất yếu của lịch sử cách mạng Việt Nam. Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội bằng Cương lĩnh, đường lối, chủ trương; thông qua công tác cán bộ và kiểm tra, giám sát. Hiến pháp năm 2013 đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với Đảng cầm quyền: Gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân; các tổ chức Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm sự lãnh đạo đúng đắn, trong sạch, vững mạnh của Đảng đối với Nhà nước pháp quyền.

Qua 40 năm đổi mới, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng. Hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế. Dân chủ XHCN được mở rộng; quyền làm chủ của Nhân dân ngày càng được phát huy. Bộ máy Nhà nước được sắp xếp, đổi mới theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp từng bước được nâng cao chất lượng; cải cách hành chính, cải cách tư pháp đạt nhiều kết quả tích cực. Công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được đẩy mạnh, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam đặt ra ngày càng cao. Trọng tâm là phát huy dân chủ, bảo đảm quyền lực nhà nước thực sự thuộc về Nhân dân; hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi; nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ phẩm chất, năng lực, uy tín; tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước; giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.