Vì sao được các quốc gia coi trọng?
Những năm gần đây, lĩnh vực UAV trực thăng chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của nhiều quốc gia và tập đoàn công nghiệp quốc phòng. Có loại đã được đưa vào sử dụng thực tế như UAV siêu nhỏ “Black Hornet” của Mỹ; có loại đang trong giai đoạn thử nghiệm như UAV trực thăng Proteus của Leonardo S.p.A.; cũng có loại liên tục được cải tiến như các mẫu HT-100, HT-750 của EDGE Group.
Sở dĩ UAV trực thăng được chú trọng là vì chúng kết hợp được ưu điểm của cả trực thăng truyền thống và UAV hiện đại. Chúng có thể cất, hạ cánh linh hoạt, không cần đường băng, hoạt động ổn định trong điều kiện thời tiết phức tạp và mang tải trọng tương đối lớn. Đồng thời, do không có phi công, rủi ro về nhân lực được giảm thiểu đáng kể, cho phép triển khai trong các khu vực nguy hiểm cao.
Không chỉ vậy, việc loại bỏ buồng lái giúp tiết kiệm không gian, từ đó tăng khả năng mang theo thiết bị nhiệm vụ. Ví dụ, UAV trực thăng AR-500B có thể đảm nhiệm nhiều vai trò như trinh sát, tiếp sóng thông tin, gây nhiễu điện tử hay giám sát trên biển.
Trong bối cảnh tác chiến phân tán, loại phương tiện này còn đóng vai trò như “cầu nối hậu cần trên không”, vận chuyển vũ khí, trang bị và vật tư một cách linh hoạt, giảm thiểu rủi ro nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả nhiệm vụ. Thực tế cho thấy, Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ từng sử dụng UAV trực thăng K-MAX để vận chuyển hàng nghìn tấn hàng hóa tại Afghanistan trong nhiều năm.
Một số loại trực thăng không người lái do các nước phát triển. Ảnh: 81.cn
Bước vào giai đoạn phát triển nhanh
Theo trang 81.cn, xu hướng phát triển UAV trực thăng ngày càng rõ nét khi các nhà sản xuất trực thăng truyền thống cũng tham gia mạnh mẽ. Tháng 3 vừa qua, Công ty trực thăng Robinson (Mỹ) tuyên bố thành lập bộ phận UAV, hướng tới thị trường trực thăng không người lái thế hệ tiếp theo. Năm 2025, công ty Sikorsky cũng giới thiệu trực thăng không người lái S-70UAS “Black Hawk”.
Hiện nay, trong các dự án UAV trực thăng trên thế giới, một bộ phận được phát triển từ việc cải tiến các trực thăng có người lái đang phục vụ. Ví dụ, UAV VSR700 do Naval Group chủ trì phát triển được cải tiến từ trực thăng hạng nhẹ Cabri G2; hay UAV trực thăng UH-72 “Lakota” do bộ phận quốc phòng - hàng không vũ trụ Mỹ của Airbus chế tạo cho thủy quân lục chiến cũng dựa trên phiên bản có người lái.
Bên cạnh đó, một số quốc gia và doanh nghiệp cũng phát triển các mẫu hoàn toàn mới, như UAV siêu nhỏ Nanoalp của Thổ Nhĩ Kỳ.
Dù con đường phát triển khác nhau, UAV trực thăng hiện nay có nhiều đặc điểm chung:
Đa dạng về kích cỡ. Các mẫu UAV trực thăng đang được phát triển với quy mô từ nhỏ đến lớn. Nhiều doanh nghiệp đồng thời phát triển cả loại cỡ lớn và cỡ nhỏ. Chẳng hạn, công ty Titra của Thổ Nhĩ Kỳ đã giới thiệu mẫu Dumrul (trọng lượng cất cánh 18 kg) và mẫu Alpin (tải trọng trên 200 kg, bán kính tác chiến 200 km). Tại triển lãm UMEX-2024, Bộ Quốc phòng Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã đặt mua 200 chiếc HT-100 và HT-750 từ EDGE Group.
Thông thường, UAV cỡ nhỏ và siêu nhỏ chủ yếu đảm nhiệm trinh sát, giám sát; trong khi các mẫu trung và lớn có thể thực hiện nhiệm vụ tấn công, vận tải. Ví dụ, UAV trực thăng “Hunter” của Belarus có đường kính cánh quạt chính khoảng 7,6 m, tải trọng 200 kg, có thể vừa trinh sát, tấn công, vừa vận chuyển hàng hóa.
Phần lớn hỗ trợ vận hành đa chế độ. Đối với các mẫu cải tiến từ trực thăng có người lái, thường được tích hợp khả năng bay tự động. Ví dụ, S-70UAS “Black Hawk” của Sikorsky được trang bị bộ điều khiển tự động MATRIX, cho phép vận hành hoàn toàn tự động từ cất cánh đến hạ cánh. Ngoài ra, nó còn có thể chuyển đổi giữa điều khiển từ xa và bay tự động để phù hợp với từng nhiệm vụ.
Tương tự, UAV trực thăng Skeldar V-200 của hải quân Bỉ có 3 chế độ điều khiển: Thủ công, bay theo lộ trình định sẵn và bay theo chương trình. UAV “Black Hornet” của Mỹ, dù chỉ dài khoảng 100 mm, cũng hỗ trợ 3 chế độ: Tự động, điều khiển thủ công và kết hợp.
Quá trình nghiên cứu, chế tạo ngày càng khoa học và nhanh chóng. Do có nhiều điểm tương đồng với trực thăng có người lái, các nhà phát triển có thể tận dụng nền tảng sẵn có để rút ngắn thời gian nghiên cứu. Ví dụ, nguyên mẫu UAV trực thăng Proteus kế thừa nhiều thiết kế từ trực thăng AW09, đồng thời ứng dụng các công nghệ mới như “song sinh số” và trí tuệ nhân tạo trong phần mềm điều khiển. Nhờ đó, mẫu này đã hoàn thành chuyến bay thử đầu tiên vào tháng 1 năm nay.
Theo thông cáo của Sikorsky, việc chuyển đổi trực thăng “Black Hawk” sang phiên bản không người lái S-70UAS chỉ mất khoảng 10 tháng. Cần lưu ý rằng, UAV trực thăng không phải là một trang bị độc lập, mà thường là một hệ thống hoàn chỉnh, bao gồm cả trạm điều khiển mặt đất hoặc thiết bị điều khiển di động. Chẳng hạn, UAV “Hunter” được trang bị trạm điều khiển mặt đất dạng module container để vận hành.
Hướng tới “thâm nhập sâu” chiến trường
Trong tương lai, UAV trực thăng sẽ tiếp tục được nâng cấp theo nhiều hướng nhằm đáp ứng yêu cầu tác chiến hiện đại.
Trước hết là tăng cường tính tự chủ và trí tuệ hóa. Các hệ thống điều khiển sẽ ngày càng thông minh hơn, giảm phụ thuộc vào con người, đồng thời nâng cao khả năng xử lý tình huống phức tạp trên chiến trường. Những mẫu như Proteus còn được kỳ vọng trở thành nền tảng phối hợp giữa lực lượng có người lái và không người lái.
Tiếp đó là xu hướng tăng tải trọng và đa nhiệm. Các UAV trực thăng sẽ được thiết kế theo hướng module hóa, cho phép nhanh chóng thay đổi cấu hình nhiệm vụ - từ vận tải, trinh sát đến hỗ trợ tác chiến điện tử hoặc triển khai UAV “bầy đàn”. S-70UAS của Sikorsky hay Alpin của Titra là những ví dụ tiêu biểu.
Cuối cùng là nâng cao khả năng sống sót. Việc giảm tín hiệu bộc lộ (radar, hồng ngoại, âm thanh), tăng khả năng chống nhiễu và cải thiện hệ thống thông tin - dẫn đường sẽ là những hướng phát triển trọng tâm, giúp UAV trực thăng hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường tác chiến khắc nghiệt.
Có thể thấy, với những ưu thế nổi bật và khả năng thích ứng cao, loại phương tiện này đang dần khẳng định vai trò quan trọng trong chiến tranh hiện đại, sẽ tiếp tục được các nước thúc đẩy phát triển, trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng tác chiến có người trên các chiến trường tương lai.
Theo qdnd.vn