Xây dựng văn hóa sử dụng trí tuệ nhân tạo cho quân nhân

Cán bộ, đoàn viên thanh niên Trường Sĩ quan không quân tham gia Chương trình tập huấn trực tuyến “Phổ cập AI” do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phát động.

Công nghệ AI hiện nay đang tái định nghĩa khái niệm tác chiến và tổ chức quản lý, điều hành, chỉ huy trong lĩnh vực quân sự ở nhiều nước phát triển trên thế giới. Từ việc tự động hóa sở chỉ huy, đến việc mô phỏng tác chiến, các hình thức huấn luyện, diễn tập… AI đã chứng minh được hiệu quả trong thực tiễn ứng dụng vào môi trường quân sự. Đối với quân nhân trong Quân đội nhân dân Việt Nam, khi tiếp cận với công nghệ này, văn hóa sử dụng AI trước hết phải bắt đầu từ tư duy chủ động: Chủ động tiếp cận, chủ động học hỏi và chủ động ứng dụng. Thực tiễn tại các cơ quan, đơn vị thời gian qua cho thấy, việc ứng dụng các công cụ AI đã giúp giảm đáng kể thời gian xử lý công việc, để bộ đội tập trung vào huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Văn hóa sử dụng AI ở đây chính là sự cầu thị, tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, không né tránh cái mới nhưng cũng không tiếp nhận một cách máy móc. Đó là sự chuyển mình từ phương thức làm việc truyền thống sang phương thức làm việc khoa học, dựa trên dữ liệu và thuật toán, nhằm nâng cao tối đa hiệu suất công tác.

Tuy nhiên, trong môi trường quân sự đặc thù, AI không chỉ đơn thuần là công cụ kỹ thuật mà còn liên quan mật thiết đến an ninh quốc gia và bí mật quân sự. Văn hóa sử dụng AI của quân nhân phải được đặt trên nền tảng bản lĩnh chính trị vững vàng. Đây chính là “màng lọc” quan trọng nhất để mỗi cán bộ, chiến sĩ không bị cuốn vào những thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng do AI tạo ra (Deepfake) hoặc vô tình để lộ lọt thông tin mật qua các nền tảng AI dùng chung. Sử dụng AI có văn hóa trong Quân đội nghĩa là phải tuyệt đối tuân thủ kỷ luật phát ngôn và quy định về bảo mật. Mỗi quân nhân cần hiểu rõ rằng, các mô hình ngôn ngữ lớn hay trợ lý ảo đều hoạt động dựa trên việc thu thập và phân tích dữ liệu. Một câu hỏi vô ý về vị trí đơn vị hay thông số kỹ thuật vũ khí lên các chatbot công cộng có thể trở thành hiểm họa khôn lường. Vì vậy, văn hóa sử dụng AI yêu cầu sự cảnh giác cao độ, đặc biệt coi trọng việc giữ gìn an toàn thông tin trên không gian mạng.

Một trong những khía cạnh quan trọng của văn hóa sử dụng AI là xác định đúng mối quan hệ giữa con người và máy móc. AI có thể tính toán hàng tỷ phép tính mỗi giây, nhưng không thể thay thế được ý chí và sự nhạy bén chính trị của người chiến sĩ cách mạng. Văn hóa sử dụng AI đúng đắn là sử dụng AI để hỗ trợ ra quyết định, chứ không phải để AI quyết định thay. Nguy cơ lệ thuộc vào công nghệ dẫn đến xói mòn những kỹ năng cơ bản là một bài toán thực tế. Nếu quá phụ thuộc vào các hệ thống phân tích tự động, quân nhân dễ rơi vào thế thụ động trong công việc, lười tư duy khi phải xử lý một vấn đề nan giải. Do đó, văn hóa sử dụng công nghệ của quân nhân cần dựa trên những bài học kinh nghiệm được đúc kết từ nhà trường và thực tiễn công tác, kết hợp với sử dụng công nghệ AI để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Để xây dựng văn hóa sử dụng AI bền vững cho quân nhân, trước hết, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần sớm xây dựng các quy định về phạm vi, đối tượng và phương thức sử dụng AI trong đơn vị. Phải có chế tài nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm an toàn thông tin, đồng thời khuyến khích các sáng kiến ứng dụng AI mang lại hiệu quả thiết thực. Cùng với đó, đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho quân nhân. Các học viện, nhà trường trong Quân đội cần coi kiến thức về AI là một nội dung bắt buộc trong chương trình đào tạo. Quân nhân cần được trang bị không chỉ kỹ năng sử dụng mà còn cả kiến thức về an ninh mạng để nhận diện và phản bác các thông tin xuyên tạc từ các nền tảng AI của các thế lực thù địch. Nhanh chóng xây dựng hệ sinh thái AI quân sự nội bộ, để quân nhân có môi trường thực hành an toàn, đồng thời đầu tư phát triển các ứng dụng AI “made in Vietnam” dành riêng cho Quân đội. Khi quân nhân được làm việc trên các nền tảng chính thống, có tính bảo mật cao, văn hóa sử dụng sẽ dần hình thành một cách tự nhiên và chính quy.

Trí tuệ nhân tạo là cánh cửa mở ra những tiềm năng vô hạn cho sự phát triển, hiện đại hóa Quân đội. Tuy nhiên, chìa khóa để mở cánh cửa đó một cách an toàn và hiệu quả chính trước hết phải từ việc xây dựng văn hóa sử dụng AI. Mỗi quân nhân, từ người chỉ huy đến cán bộ, chiến sĩ, phải luôn ghi nhớ: Công nghệ là phương tiện, bản lĩnh là gốc rễ. Khi trí tuệ của máy móc được điều khiển bởi trái tim quả cảm và khối óc tỉnh táo của người lính “Bộ đội Cụ Hồ” sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.