Trung tá Hà Văn Lê và hành trình bền bỉ với nghiên cứu khoa học

Trung tá Hà Văn Lê (người ngồi) cùng đồng nghiệp vận hành thiết bị nạp dữ liệu và kiểm tra trước khi bay.

Nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo từ giảng đường
Tháng 9-2004, Hà Văn Lê trúng tuyển và theo học chuyên ngành Vô tuyến điện tử hàng không, Học viện PK-KQ. Ngay từ khi còn là học viên Kỹ sư hàng không, anh đã bộc lộ niềm đam mê đặc biệt với NCKH. Giai đoạn 2009-2010, anh trực tiếp tham gia đội tuyển Robocon của Học viện dự thi toàn quốc. Thời điểm đó, điều kiện vật chất còn hạn chế, mọi khâu từ thiết kế, gia công đến lập trình đều do học viên tự thực hiện. Anh cùng đồng đội miệt mài trong xưởng thực hành, hoàn thiện robot và vượt qua vòng loại khu vực Miền Bắc. Sân chơi ấy không chỉ là thử thách đầu tiên, mà còn là bước đệm quan trọng rèn luyện tư duy sáng tạo và tinh thần nghiên cứu nghiêm túc của anh sau này.

Tốt nghiệp tháng 8-2011, anh Lê được giữ lại làm giảng viên Bộ môn Vô tuyến điện tử, Khoa Kỹ thuật hàng không, Học viện PK-KQ. Trên bục giảng, anh luôn trăn trở: Làm thế nào để học viên không chỉ “hiểu” mà còn “làm được”? Trong chương trình học của bộ môn Liên lạc vô tuyến điện hàng không có nội dung thực hành nạp dữ liệu trước chuyến bay - một thao tác quan trọng của nhân viên kỹ thuật mặt đất. Tuy nhiên, Học viện khi đó chưa có thiết bị tương tự để phục vụ huấn luyện thực hành.

Từ thực tế ấy, anh bắt tay nghiên cứu, xây dựng đề tài mô phỏng khối nạp dữ liệu và kiểm tra cho tổ hợp liên lạc trên máy bay Su-30MK2. Sản phẩm ban đầu mới dừng ở mức mô phỏng, nhưng đã giúp học viên hình dung quy trình, rèn luyện kỹ năng cơ bản trong quá trình học tập. Trong thời gian công tác tại Học viện, anh còn chủ trì 3 đề tài khoa học, góp phần đổi mới phương pháp dạy và học.

Bước ngoặt tại môi trường nghiên cứu chuyên sâu

Năm 2022, Trung tá Hà Văn Lê chuyển công tác về Phòng Nghiên cứu Vô tuyến điện tử, Viện Kỹ thuật PK-KQ. Với anh, sự thay đổi này vừa là cơ hội, vừa là thử thách. Tại môi trường nghiên cứu chuyên sâu, đề tài mô phỏng trước đó được anh tiếp tục nâng cấp lên cấp Viện, mở ra bước phát triển mới cả về quy mô lẫn yêu cầu kỹ thuật, hướng tới hoàn thiện giải pháp có khả năng ứng dụng thực tế.

Theo Trung tá Hà Văn Lê, thiết bị nạp dữ liệu và kiểm tra trước khi bay có nhiệm vụ ghi sơ bộ, lưu trữ thông tin và nạp vào máy tính chuyên dụng của tổ hợp liên lạc trên máy bay; đồng thời kiểm tra thông tin đã nạp, đánh giá khả năng làm việc, phát hiện hỏng hóc và hiển thị kết quả trên màn hình của thiết bị. Tuy nhiên, thiết bị do Liên Xô sản xuất trước đây đã xuất hiện nhiều hỏng hóc và bộc lộ một số hạn chế: Kích thước cồng kềnh do chưa sử dụng vi mạch tích hợp nên số lượng linh kiện lớn; thuật toán điều khiển phức tạp, xác suất hỏng hóc cao; hệ thống nguồn nuôi đòi hỏi độ chính xác và độ ổn định cao; việc khai thác, làm chủ thiết bị gặp nhiều khó khăn, linh kiện thay thế khan hiếm, sửa chữa phức tạp.

Từ thực tiễn đó, sau 9 tháng nghiên cứu và triển khai, khối nạp dữ liệu và kiểm tra trước khi bay đã được chế tạo mới thành công với thiết kế gọn gàng, tính thẩm mỹ cao, kết cấu cơ khí vững chắc, độ tin cậy tốt, đáp ứng đầy đủ các chỉ tiêu, tham số kỹ thuật. Đến nay, thiết bị đã được sản xuất 7 bộ và dự kiến tiếp tục triển khai thêm 2 bộ trong năm 2026, kịp thời đáp ứng yêu cầu bảo đảm kỹ thuật cho các đơn vị khai thác, sử dụng. Với hàm lượng khoa học cao, tính mới và hiệu quả ứng dụng rõ rệt trong thực tiễn, đề tài đã xuất sắc đoạt giải nhất tại Giải thưởng “Sáng tạo trẻ” cấp Quân chủng năm 2025.

Bên cạnh đó, trong các năm 2023 và 2024, anh còn tham gia thực hiện Dự án “Xây dựng hệ thống IFF-VN (giai đoạn III) với cấu hình gọn trang bị cho các đơn vị trọng yếu”, đã được nghiệm thu cấp Bộ Quốc phòng; tham gia nhiệm vụ “Nghiên cứu, sản xuất vật tư kỹ thuật ngành VTĐT”. Đồng thời, anh chủ trì nhóm sản xuất 5 thiết bị nạp dữ liệu Б12Б-ДлАЭ-V cho tổ hợp liên lạc К-ДлИ-03-1 trên máy bay Su-30MK2.

Trung tá Hà Văn Lê (ngoài cùng, bên phải) hướng dẫn cán bộ trẻ của Viện Kỹ thuật PK-KQ nghiên cứu khoa học.

Người truyền lửa đam mê nghiên cứu khoa học

Không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn, Trung tá Hà Văn Lê còn luôn tâm huyết với công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trẻ ở Viện. Theo chủ trương của Viện, mỗi kỹ sư giàu kinh nghiệm sẽ kèm cặp một kỹ sư trẻ. Mô hình “1 kèm 1” không chỉ dừng lại ở việc phân công nhiệm vụ, mà là quá trình đồng hành thực chất: Cùng làm việc, cùng nghiên cứu, cùng tháo gỡ khó khăn. 

Anh luôn chủ động hướng dẫn, trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận đề tài cũng như kỹ năng xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm. Với anh, việc dìu dắt thế hệ sau không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vui. Anh quan niệm, một đề tài thành công không chỉ thể hiện ở sản phẩm cuối cùng, mà còn ở việc hình thành được đội ngũ cán bộ trẻ tự tin, có tư duy khoa học và bản lĩnh làm chủ công nghệ. Chính sự sẻ chia, gắn bó trong công việc hằng ngày đã góp phần tạo nên môi trường nghiên cứu đoàn kết, sáng tạo, xây dựng Viện Kỹ thuật PK-KQ ngày càng phát triển vững mạnh.

Với những kết quả đạt được, 3 năm liền (2023-2025), Trung tá Hà Văn Lê được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”. Năm 2025, anh được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Chính ủy Quân chủng PK-KQ tặng bằng khen.