Vững vàng nơi tuyến lửa, kiên trung giữ trời Tổ quốc

Tên lửa của Tiểu đoàn 57, Trung đoàn 261, Sư đoàn 367 rời bệ phóng tại Diễn tập, bắn đạn thật của Quân chủng năm 2024. Ảnh: THẾ THỦY

Những chiến công đầu tiên của Trung đoàn được viết nên bằng sự mưu trí, sáng tạo và ý chí kiên cường của cán bộ, chiến sĩ. Các đơn vị trong Trung đoàn đã kiên trì nghiên cứu, tìm ra cách đánh hiệu quả đối với máy bay trinh sát không người lái bay thấp - loại mục tiêu nhỏ, khó phát hiện, thường xuyên thay đổi độ cao và hướng bay. Trong điều kiện khí tài còn mới, kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế, các kíp chiến đấu vẫn bình tĩnh bám sát mục tiêu, xử lý chính xác từng tham số, từng thời cơ, phóng đạn tiêu diệt địch, mở đầu cho truyền thống “ra quân đánh thắng”.

Tiếp nối những chiến công đầu, Trung đoàn bước vào các trận đánh ngày càng ác liệt. Đối phương liên tục thay đổi thủ đoạn, sử dụng máy bay bay thấp, tốc độ cao, đánh ban đêm, kết hợp gây nhiễu điện tử mạnh nhằm làm suy giảm hiệu quả chiến đấu của ta. Có những trận đánh, màn hiện sóng dày đặc nhiễu, mục tiêu thật - giả đan xen, thời cơ xuất hiện chỉ trong tích tắc. Nhưng bằng bản lĩnh vững vàng và kinh nghiệm tích lũy qua từng trận đánh, các kíp chiến đấu vẫn kiên trì bám sát mục tiêu, lựa chọn đúng thời cơ, phóng đạn tiêu diệt địch. Có những trận đánh, ngay sau khi phóng đạn, trận địa bị bom đạn đánh phá dữ dội, khí tài hư hỏng, đất đá vùi lấp. Không quản hiểm nguy, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã khẩn trương khắc phục hậu quả, sửa chữa khí tài, nhanh chóng khôi phục chiến đấu. Tinh thần “còn người, còn trận địa” trở thành mệnh lệnh từ trái tim, là lời thề danh dự của mỗi người lính.

Tháng 12-1972, trước sức ép khốc liệt của những đợt tập kích bằng máy bay ném bom chiến lược B-52, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã kiên cường bám trụ trận địa, vượt qua mọi gian khổ, hy sinh, phát huy cao độ trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần quyết chiến, quyết thắng. Đêm 18-12-1972, Trung đoàn bắn rơi tại chỗ chiếc B-52 đầu tiên trên bầu trời Hà Nội. Chiến công ấy đã đi vào lịch sử với ý nghĩa quân sự to lớn, đập tan huyền thoại “B-52 bất khả xâm phạm”, tạo “cú hích” tinh thần mạnh mẽ, mở đầu cho chuỗi ngày chiến đấu oanh liệt tiếp theo. Những ngày sau đó, Trung đoàn liên tiếp lập công; có những trận đánh, chỉ trong thời gian rất ngắn, Trung đoàn đã bắn rơi nhiều máy bay địch, trong đó có cả máy bay chiến lược B-52. Có những trận, trong vòng vài phút, các KCĐ phải xử lý liên tiếp nhiều tình huống phức tạp, vừa chống nhiễu, vừa phân biệt mục tiêu thật - giả, vừa tính toán tham số bắn chính xác. Có trận, đơn vị liên tiếp bắn rơi hai máy bay B-52 trong cùng một thời điểm, lập nên kỳ tích hiếm có trong lịch sử chiến tranh Phòng không. Những chiến công ấy đã góp phần cùng quân và dân ta làm nên Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”, buộc đế quốc Mỹ phải ký Hiệp định Paris, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.

Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Trung đoàn đã tham gia chiến đấu 198 trận, bắn rơi 63 máy bay Mỹ gồm 8 kiểu loại, trong đó có 12 chiếc B-52 (8 chiếc rơi tại chỗ). Với những chiến công đặc biệt xuất sắc, Trung đoàn cùng 3 Tiểu đoàn (57, 59, 93) và 6 cá nhân đã được Đảng, Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngoài ra, Trung đoàn được tặng thưởng 1 Huân chương Độc lập, 4 Huân chương Quân công, 37 Huân chương Chiến công các loại, 65 cờ thi đua…

Từ năm 1986 đến nay, Trung đoàn biên chế trong đội hình chiến đấu của Sư đoàn 367, có nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu bảo vệ các mục tiêu trọng yếu, khu công nghiệp dầu khí phía Nam của Tổ quốc. Trung đoàn thường xuyên làm tốt công tác giáo dục, quán triệt tình hình, nhiệm vụ; xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ bản lĩnh chính trị vững vàng; tích cực huấn luyện nâng cao trình độ làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật được biên chế; chú trọng huấn luyện kíp chiến đấu Sở chỉ huy Trung đoàn và kíp chiến đấu các phân đội; duy trì thường xuyên, chặt chẽ, nền nếp công tác xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật; bảo đảm tốt kỹ thuật, hậu cần, tài chính cho các nhiệm vụ.

Nhiều năm liền, Đảng bộ Trung đoàn đạt trong sạch vững mạnh, Trung đoàn đạt danh hiệu “Đơn vị Quyết thắng” và “Đơn vị huấn luyện giỏi”. Năm 2007, Trung đoàn được Quân chủng tặng Cờ “Đơn vị dẫn đầu khối các Trung đoàn”; 5 năm liền (2007 - 2011), Trung đoàn được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tặng Cờ “Đơn vị huấn luyện giỏi”, Tổng cục Chính trị tặng Bằng khen đơn vị có môi trường văn hóa tốt. Trung đoàn tham gia nhiều cuộc diễn tập, hội thi, hội thao đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đặc biệt, năm 2025, Trung đoàn được Bộ Quốc phòng tặng Cờ thi đua, Quân chủng công nhận đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”.

Phát huy truyền thống đơn vị anh hùng, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 261 nguyện ra sức thi đua học tập, phấn đấu, không ngừng nâng cao chất lượng huấn luyện, trình độ sẵn sàng chiến đấu; xây dựng Đảng bộ trong sạch vững mạnh, đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”.