Quyết tâm đánh chìm, đánh cháy tàu chiến Mỹ

Đại đội trưởng Lê Xuân Dị và phi công Nguyễn Văn Bảy (B) sau trận đánh tàu chiến Mỹ. Ảnh tư liệu

Trước đó, do phán đoán được ý đồ của địch, từ năm 1971, Trung đoàn 923 đã được giao nhiệm vụ huấn luyện bay biển và công kích mục tiêu trên biển tại Kiến An - Hải Phòng. Trung đoàn đã huấn luyện bay biển và kỹ thuật ném bom thia lia ở vùng biển Đồ Sơn, mục tiêu giả định là đảo đèn Long Châu. Sau thời gian huấn luyện, đã có 6 phi công thuần thục động tác bay thấp trên biển và kỹ thuật ném bom thia lia.

Để sẵn sàng cho kế hoạch tác chiến, đầu năm 1972, Tiểu đoàn 28 Công binh đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng gấp Sân bay Khe Gát, Quảng Bình và triển khai ngụy trang, bảo đảm bí mật tuyệt đối, địch nhiều lần trinh sát nhưng không phát hiện. Để bảo đảm cho máy bay cất hạ cánh an toàn trên đường băng ngắn và hẹp, kỹ sư Trương Khánh Châu và các cộng sự đã nghiên cứu, cải tiến hệ thống cất, hạ cánh của máy bay MiG-17. Sau thời gian ngắn, đề tài hoàn thành, phi công Từ Đễ đã bay thử thành công, dù thả tốt, độ dài hãm đà được rút từ 1300m xuống 600m. Trên cơ sở kết quả cải tiến đó. Bộ Tư lệnh Quân chủng quyết định đưa máy bay MiG-17 vào Sân bay Khe Gát phục kích đánh tàu chiến địch.

Tháng 3-1972, các phi công cơ động bằng đường bộ vào Sân bay Khe Gát, Quảng Bình để nghiên cứu quy luật hoạt động của tàu chiến và máy bay địch. Chiều 18-4-1972, Bộ Tư lệnh Quân chủng quyết định cơ động 2 máy bay MiG-17 vào Sân bay Khe Gát sẵn sàng chiến đấu. Sau khi nhận chỉ thị của Bộ Tư lệnh, Đảng ủy Trung đoàn 923 đã họp ra nghị quyết lãnh đạo toàn đơn vị hoàn thành nhiệm vụ “đánh chìm, đánh cháy tàu chiến địch”. Phi công Lưu Huy Chao được giao nhiệm vụ trực tiếp chỉ huy tại Đồng Hới, phi công Cao Thanh Tịnh chỉ huy tại Sân bay Khe Gát. Một đài chỉ huy bổ trợ tại sở chỉ huy tiền phương của Bộ Tư lệnh Hải quân, 1 đài quan sát ở Cửa Dinh và đặt Trạm Ra đa 403 ở Nhật Lệ nhằm thu thập tình báo trên biển. Công việc chuẩn bị vô cùng vất vả, tỉ mỷ với yêu cầu phải tạo được yếu tố bí mật, bất ngờ, thắng được địch mà vẫn bảo toàn được lực lượng.

Vào 23 giờ đến 23 giờ 50 phút đêm 18 rạng sáng 19-4-1972, 4 tàu khu trục Mỹ cách bờ biển Quảng Bình khoảng 10-15km bắn phá vào khu vực Quảng Xá và Lý Nhân Nam (Quảng Bình). Chúng chưa hề phát hiện sự chuẩn bị của chúng ta. Sáng 19-4, biên đội do phi công Lê Xuân Dị số 1 và phi công Nguyễn Văn Bảy (B) số 2 trực ban chiến đấu. Tất cả các bộ phận và các thành phần tham dự trận đánh đã sẵn sàng.

Buổi sáng, Trạm Ra đa 403 đã phát hiện có tàu địch vào cửa biển, song do trời mù, tầm nhìn hạn chế, sở chỉ huy chưa lệnh cất cánh. Buổi trưa, Trạm Ra đa 403 phát hiện 1 tốp tàu địch dịch chuyển lên phía Bắc, hai chiếc khác giữ nguyên vị trí. Từ 15 đến 16 giờ, đài quan sát Sở chỉ huy Hải quân liên tục thông báo tàu địch.

Trên thực tế, 15 giờ đến 16 giờ, có tàu địch hoạt động ở phía Đông cửa Lý Hòa, 2 chiếc ở phía Đông, Bố Trạch, Quảng Bình. Biên đội được lệnh vào cấp 1. Đúng 16 giờ 5 phút, biên đội cất cánh. Sau khi tập hợp đội hình, biên đội bay theo hướng 80 độ ở độ cao 150-200m, tốc độ 600km/h, bay hơi chếch về phía trái cao điểm 200 để tận dụng điểm che khuất tạo thế bất ngờ. Khi còn cách bờ biển khoảng 10km, biên đội vòng phải lấy hướng 140-150 độ bay ra biển với tốc độ 700km/giờ, trên độ cao 50m. Biên đội tiếp đích theo lệnh của Sở chỉ huy Đồng Hới, được báo có tốp tàu địch nằm chếch về hướng Nam 15 độ. Biên đội được lệnh công kích tốp tàu chiến này. Vào 16 giờ 13 phút, sau khi lấy hướng bay 145 độ, khi qua cửa Lý Hoà, hai phi công phát hiện trong đất liền có cột khói bốc lên, biết là địch đang pháo kích vào bờ. Quan sát thấy trên nền biển xanh thẫm có hai vệt trắng. Số 1 báo cáo: “Đã phát hiện tàu địch cự ly khoảng 10 đến 12km”. Sau khi ra tới biển, số 1 được Sở chỉ huy cho vòng trái lấy hướng bay thẳng đến mục tiêu, độ cao cách mặt biển 50m, tốc độ 800km/giờ, các phần tử ngắm ổn định; đường ngắm hơi chếch về phía trước thân tầu địch. Cách mục tiêu 750m, số 1 cắt bom rồi ép độ nghiêng về bên trái, mỗi quả bom nặng 250kg vừa chạm mặt nước đã bật lên lao thẳng vào thân tàu địch. Lúc này, số 2 đến cửa Dinh, chưa thấy mục tiêu, anh bay tiếp một đoạn thì thấy hai tàu địch, anh ép độ nghiêng, vòng trái, lấy hướng bay nhằm thẳng vào chiếc tàu thứ 2 cách mục tiêu 750m và cắt bom. Sau chuyến công kích mục tiêu thành công, biên đội về hạ cánh an toàn vào lúc 16 giờ 20 phút.

Cùng lúc, đài quan sát báo về ở ngoài khơi có tiếng nổ rất to và một cột khói bốc cao khoảng 30m, đồng thời thấy 1 quả tên lửa nổ trên không ở độ cao 200m. Ít phút sau, hai chiếc F-4 của địch quần lượn ở khu vực tàu bị đánh.  

Với chiến công bắn cháy và làm hư hỏng nặng 2 tàu khu trục của Hạm đội 7 Mỹ, Biên đội được Thủ tướng Phạm Văn Đồng gặp mặt và khen thưởng. Thành công của trận đánh đã mang tính đột phá về chiến thuật, chứng minh máy bay tiêm kích của ta hoàn toàn có thể tấn công tàu chiến hiện đại. Đây là trận đánh mục tiêu mặt biển đầu tiên bằng máy bay tiêm kích MiG-17 của Bộ đội Không quân, mở ra chiến thuật mới ném bom “thia lia” ở độ cao cực thấp (50m so với mực nước biển), là tiền đề quan trọng để quân đội ta xây dựng lực lượng không quân tiêm kích - bom sau này.