Đồng chí Hồ Tùng Mậu - Nhà lãnh đạo tài năng của cách mạng Việt Nam

Đồng chí Hồ Tùng Mậu tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15-6-1896, tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An), quê hương giàu truyền thống văn hóa, yêu nước và cách mạng. Lớn lên trong cảnh nước mất, nhà tan, phát huy truyền thống yêu nước, cách mạng của quê hương, gia đình, Đồng chí đã nuôi chí lớn và sớm tìm thấy con đường cách mạng.

Tháng 4-1920, đồng chí Hồ Tùng Mậu cùng một số đồng chí nơi quê nhà ra nước ngoài hoạt động cách mạng. Năm 1923, Đồng chí cùng với những thanh niên yêu nước thành lập Tâm Tâm xã (còn gọi là Tân Việt Thanh niên Đoàn) - một tổ chức có xu hướng cách mạng, nhằm mục đích đấu tranh giải phóng dân tộc. Tháng 11-1924, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô tới Quảng Châu (Trung Quốc) tiếp xúc và kết nạp một số thành viên của Tâm Tâm xã vào tổ chức Cộng sản Đoàn (1925) để làm hạt nhân tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên - một trong những tổ chức cách mạng tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này. Đồng chí là một trong những thành viên tích cực trong việc phát triển tổ chức, trở thành một trong những hạt nhân xúc tiến mở rộng tổ chức cách mạng; là người học trò đắc lực, người cộng sự tin cậy của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong thời gian Người ở Quảng Châu (Trung Quốc).  

Tháng 5-1929, tại Đại hội Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên lần thứ nhất, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Đại hội bầu làm ủy viên chính thức của Tổng bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Cuối năm 1929, sau khi sang Hồng Kông, Đồng chí gia nhập An Nam Cộng sản Đảng, đồng thời tích cực vận động cho sự hợp nhất các tổ chức cộng sản thành một đảng duy nhất.

Mùa Xuân năm 1930, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí Hồ Tùng Mậu là “người giúp việc và thư ký” Hội nghị. Tháng 6-1931, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bị cảnh sát Hương Cảng (Hồng Kông) bắt, Đồng chí đã liên hệ với Hội Quốc tế Cứu tế Đỏ và được luật sư Loseby bào chữa cho Người. Vì thế, Đồng chí bị nhà cầm quyền Hồng Kông bắt giam, nhưng vì không đủ chứng cứ buộc tội nên họ trục xuất khỏi Hồng Kông. Ngày 30-6-1931, khi thuyền vừa cập bến Thượng Hải, đồng chí Hồ Tùng Mậu bị mật thám thực dân Pháp bắt và giải về Việt Nam xét xử, kết án tù chung thân.

Trải qua nhiều nhà tù, chịu đựng nhiều gian lao, cực khổ, nhưng đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng; là trung tâm đoàn kết, khích lệ tinh thần đấu tranh cách mạng kiên cường đối với các anh em tù chính trị trong nhà lao. Năm 1941, sau khi được trả tự do, tuy bị quản thúc, Đồng chí vẫn tìm cách bắt liên lạc với Đảng, tiếp tục hoạt động cách mạng và tích cực tham gia chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, năm 1946, đồng chí Hồ Tùng Mậu được giao phụ trách Trường Quân chính ở Nhượng Bạn (Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh) để đào tạo cán bộ quân sự phục vụ kháng chiến, kiến quốc.

Tháng 12-1946, Đồng chí được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh ủy nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến (sau là Ủy ban Kháng chiến Hành chính) Liên khu IV, đồng thời được bầu làm Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy. Ngày 18-12-1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 138/B-SL thành lập Ban Thanh tra Chính phủ trực thuộc Phủ Thủ tướng và Sắc lệnh số 138/C-SL cử đồng chí Hồ Tùng Mậu giữ chức Tổng Thanh tra. Đầu năm 1950, Trung ương Đảng và Chính phủ quyết định thành lập “Hội Việt - Hoa hữu nghị”, đồng chí Hồ Tùng Mậu được phân công là Hội trưởng đầu tiên của Hội này.  Tháng 2-1951, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Đồng chí  được bầu làm Ủy viên dự khuyết BCH Trung ương Đảng. Ngày 23-7-1951 trên đường vào Liên khu IV công tác, tại thị trấn Còng (Thanh Hóa) đồng chí Hồ Tùng Mậu đã bị máy bay địch phát hiện, đuổi bắn và hi sinh. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn tại Lễ truy điệu đồng chí Hồ Tùng Mậu.

Trong quá trình hoạt động cách mạng, trên bất kỳ cương vị công tác nào, đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn khẳng định bản lĩnh, tài năng, hết lòng, hết sức phụng sự cách mạng, tận trung với nước, tận hiếu với dân. Đặc biệt, tháng 12-1949, khi được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử giữ chức Tổng Thanh tra Chính phủ, Đồng chí Hồ Tùng Mậu đã tổ chức, lãnh đạo cơ quan Thanh tra Chính phủ hoạt động hiệu quả. Chỉ trong thời gian chưa đầy 2 năm trên cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ, Đồng chí đã chỉ đạo xử lý nhiều vụ việc tiêu cực, tham ô, mất dân chủ… làm trong sạch tổ chức bộ máy Nhà nước, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng và Chính phủ, củng cố mối quan hệ quân, dân, chính, Đảng; góp phần đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đi đến thắng lợi.

Hơn 30 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã đem hết sức lực, tài năng và trí tuệ của mình phục vụ sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc. Đồng chí là tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức của người chiến sĩ cộng sản, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và Dân tộc ta. Với những cống hiến của mình, Đồng chí được Đảng, Nhà nước tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh và nhiều huân, huy chương cao quý khác.